« الجزع » در درهء رانونا يا در نقطهء اتّصال درهء صلب قرار دارد ، كه از سمت الحسينيّه و وادى قاع‌البلويين و مسير آبى كه از حرهء غربى جارى مىشود ، واقع شده است ؛ ولى با توجه به ساختمان‌هاى نوساختهء اطراف مسجد ، تشخيص مسير رانونا برايم ممكن نشد . مسجد جمعه ، در سمت شرقى راه آسفالتهء قبا ( شارع قبا ) قرار دارد ؛ به‌نحوى كه روبه‌روى آن در سمت غربى ، بقاياى قلعهء عثمانىها به چشم مىخورد كه فاصلهء آن تا مركز شهر ، حدود دو و نيم كيلومتر بيش نيست . محمّدبن جرير طبرى در « تاريخ الرّسل و الملوك » « 1 » در قرن 3 ه . ق . از آبادانىِ بناى مسجد جمعه ياد كرده است . امام حربى نيز آن را به نام « مسجد بنىسالم الأكبر » از زمرهء مساجد معتبر مدينه مىداند . « 2 » فيروزآبادى هم در « المغانم المطابه » ، در اواخر قرن نهم هجرى قمرى به آن تصريح كرده است . « 3 » نورالدّين سمهودى در نيمهء دوم قرن نهم هجرى / از بناى مسجد جمعه سخن به ميان آورده ، مىگويد : « مسجد داراى دو گنبد بوده و طول آن از شمال به جنوب ، يا از شام به قبله ، 20 ذرع و از شرق به غرب 5 / 16 ذرع بوده است كه تا حدى سقف مسجد خراب شده بود . » او همچنين تصريح مىكند كه « خواجه رييس جواد المضّل شمس‌الدّين قاوان » آن را تعمير و ترميم كرده است . بناى فعلى ، با توصيفات سمهودى ، تفاوت‌هاى اساسى دارد . امروزه ساختمان آن را با حدود 6 متر ارتفاع ، 8 متر طول و شش متر عرض مىنگريم كه داراى گنبدى به سبك معمارى عصر عثمانى است . در قسمت چپ و راست فوقانى ديوار خارجى مقصوره ، سنگ نبشته‌اى مستطيل شكل از مرمر سفيد نصب شده كه روى آن به خطّ متداخل ، چنين حكّ و نقر كرده‌اند : « أمر ببناء هذا المسجد المبارك الجمعة ، مولانا أمير المؤمنين السّلطان

--> ( 1 ) . ج 3 ، ص 1256 ( 2 ) . المناسك و اماكن طرق الحج ، ص 400 ( 3 ) . المغانم المطابه في معالم طابه ، ص 328